niedziela, 6 września 2015

Umberto Eco - IMIĘ RÓŻY | Mariaż zbrodni z teologią


Listopad 1327 roku. Do znamienitego opactwa benedyktynów w północnych Włoszech przybywa uczony franciszkanin, Wilhelm z Baskerville, któremu towarzyszy uczeń i sekretarz, nowicjusz Adso z Melku. W klasztorze panuje ponury nastrój. Opat zwraca się do Wilhelma z prośbą o pomoc w rozwikłaniu zagadki tajemniczej śmierci jednego z mnichów. Sprawa jest nagląca, gdyż za kilka dni w opactwie ma się odbyć ważna debata teologiczna, w której wezmą udział dostojnicy kościelni, z wielkim inkwizytorem Bernardem Gui na czele. Tymczasem dochodzi do kolejnych morderstw. Przenikliwy Anglik orientuje się, że wyjaśnienia mrocznego sekretu należy szukać w klasztornej bibliotece. Bogaty księgozbiór, w którym nie brak dzieł uważanych za niebezpieczne, mieści się w salach tworzących labirynt. Intruz może tam łatwo zabłądzić, a nawet - jak krążą słuchy - postradać zmysły.
[źródło opisu: lubimyczytac.pl]

Powieści historyczne można miksować z bardzo wieloma gatunkami. Najczęściej podejmowanym połączeniem [oprócz romansów historycznych] jest kryminał historyczny, którego jestem miłośniczką, aczkolwiek poświęcam mu stanowczo zbyt mało czasu. A gdy już chwilę pobędzie się w tym gatunku, to po prostu trzeba sięgnąć po Imię róży. Obojętnie czy książkę [bo wiem, że nie każdemu dane będzie przez nią przebrnąć], czy film. Po prostu trzeba.

Wspomniałam o PRZEBRNIĘCIU i słowo to w recenzji tej książki jest słowem kluczowym. Gdy zasiadasz do lektury, od razu zakochujesz się w stylizowanym języku i powolnej narracji. Po około dwudziestu stronach zaczynasz czuć dezorientację, a po trzydziestu pragniesz umrzeć [lub przynajmniej przerwać lekturę]. Sam autor w posłowiu pisze, że zdaje sobie sprawę, że pierwsze 100 stron to próba wielkiej cierpliwości. Ale inaczej nie mógł i każdy, kto PRZEBRNĘŁAM wie, że bez stylizacji to nie byłoby to. Ja PRZEBRNĘŁAM dopiero za drugim razem, by potem stwierdzić, że wcale się tak źle nie czyta. A stylizacja nie ogranicza się do garstki archaizmów i wielkiej garchy latynizmów [wydawcy niech będą dzięki za słowniczek!]. Inny jest też sposób wypowiadania się, a co za tym idzie, konstrukcji książki. Niektórych dłuższych fragmentów nie PRZEBRNĘŁAM i musiałam ominąć, ale całościowo się udało ;)

Powieść ta ma budowę kilkukrotnie szkatułkową, tj. ktoś przytacza przytoczoną historię itd. Właściwym narratorem jest Adso z Melku, który u schyłku życia opisuje wydarzeniach, w których brał udział jako nowicjusz benedyktyński. Mamy więc narrację pierwszoosobową, prowadzoną przez naiwnego, bądźmy szczerzy, młodzieńca, który dopiero wkracza w dorosłe życie. Więc momentami każdy normalny czytelnik będzie miał go dosyć. Narracja takowa dała jednak pisarzowi ogromny wachlarz ciekawych rozwiązań i Umberto Eco wykorzystał je idealnie. Przede wszystkim chłopiec nie wie jeszcze za dużo o świecie, sytuacji politycznej i ludzkiej psychice. O wszystkim dowiadujemy się wraz z narratorem, a szczegółów do poznania jest mnóstwo. Całe szczęście za przewodnika służy nam franciszkanin, Wilhelm z Baskerville.

Tu warto zatrzymać się na chwilę przy tym i reszcie bohaterów. Bo charaktery tych Eco odmalowuje znakomicie. Nie udziwnia, ale każdemu daje coś takiego, co wyróżnia go spośród innych i sprawia, że klasztor staje się miejscem niezwykle barwnym. Adsa, mimo że jest narratorem, ciężko nazwać główną postacią. To właśnie Wilhelm z Baskerville zadziwia swoją charyzmą i inteligencją [doprawioną dozą pychy nieco zbyt dużej jak na skromnego zakonnika przystało].

Jednak pomimo tych przymiotów, nie udaje mu się rozwiązać zagadki morderstw. A przynajmniej nie w sposób, jaki można by oczekiwać. Bo przez przypadek. Światłe umysły zawodzą u Umberto Eco i on sam stwierdza, że z tego powodu nie powinno się uznawać Imienia róży za kryminał. Ja jednak wiem swoje i pełne szczegółów, wciągające śledztwo uważam za dobry powód, by książkę nazwać kryminałem.

Ale morderstwa to tylko jedna strona medalu. Drugą jest dyskusja na temat ubóstwa Jezusa. Eco dość mocno wchodzi na grząski, teologiczny grunt i czuje się na nim bardzo pewnie. Ciekawie przedstawia różne punkty widzenia, często w tych samych stronnictwach. Ten wątek doskonale przeplata się ze zbrodniami, stanowiąc dla nich ciekawą przeciwwagę oraz tworząc coś niezwykle oryginalnego. Oszołomił mnie również mnogością herezji, sposobem opowiadania o nich. Cóż, z lekcji kojarzyłam może z cztery, a w rzeczywistości było ich tyle, że zarówno sami zainteresowani, jak i ich potępiciele nie orientowali w niuansach poszczególnych doktryn.

Akcja, jak już się pewnie domyśliliście, jest raczej powolna. Siedem dni zajęło ponad 550 pocketowych stron. Ale jak już wspomniałam, pierwsze 100 uodporniło mnie na wszelką nudę. Dlatego nie ocenię Imienia róży jako wydłużonej do granic możliwości, przegadanej powieści, ale jako powoli snutą, wciągającą po uszy opowieść. Zadziwiające, że tak niewiele może robić tak wielką różnicę ;)

Rozpisałam się, rozpisałam i teraz stwierdzam, że zapomniałam dokończyć opisywania zalet narracji Adsa. Cóż, o dobrej książce można pisać dużo. Już kilka razy wspominałam, że duży nacisk autor postawił na SNUCIE. Uzyskaliśmy w ten sposób historię bardzo intymną. Czasem wybiegamy odrobinę w przód, ale tylko trochę, by poczuć lekkie zaciekawienie. Zazwyczaj uznawane jest to za błąd, chyba że... mamy do czynienia z tego typu wspomnieniami, wtedy wybiegi stają się ważnym elementem budowania nastroju. Tę samą funkcję pełnią opisowe tytuły rozdziałów, tzw. na początku mamy Dzień pierwszy. Pryma. Kiedy docieramy do stóp opactwa i Wilhelm daje dowód swojej przenikliwości. Tak, akcja podzielona jest na części dnia życia zakonnego. Ale nie o tym chciałam pisać. Gdy byłam młodsza, nie lubiłam tego typu konstrukcji. Teraz zaś rozumiem, jakim cudem jest w tytule teoretycznie streścić rozdział, ale jednocześnie nie ujawnić nic, rozpalając wyobraźnię czytelnika do czerwoności :3

Dla mnie jest to absolutne arcydzieło i każdego będę zachęcać, by nie sięgnął. Nie wymagam, aby dokończył - każdy ma inny stopień odporności - ale spróbować wypada. Pod względem warsztatu jest to prawdziwy majstersztyk, a każdy problem ukazywany jest wielowymiarowo. Po tym wszystkim należy jedynie pogratulować tłumaczowi.

Marre

PS. Recenzja wyszła przydługa i chwilami chaotyczna, ale to nie moja wina, że o każdym elemencie można rozpisać się na kilkanaście linijek!


źródło: theredlist.com
Autor: Umberto Eco
Tytuł: "Imię róży"
Oryg. tytuł: "Il nome della rosa"
Wydawnictwo: Państwowy Instytut Wydawniczy
Tłumaczenie: Adam Szymanowski
Stron: 623 [łącznie z posłowiem]
I wydanie: 1980 [PL - 1987]
Gatunek: kryminał historyczny
Ocena: 9/10

17 komentarzy:

  1. Widziałam fragmenty filmu. Podobno świetny i film i książka. Kiedyś ją przeczytam :)

    Insane z przy-goracej-herbacie.blogspot.com

    OdpowiedzUsuń
  2. Mam jako lekturę w tym roku. Zobaczę jak to będzie. :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ja też i był to dla mnie najlepszy pretekst, by wreszcie po to sięgnąć po raz drugi :D

      Usuń
    2. A jeszcze tyle klasyki przede mną (human - rozszerzony polski :D)

      Usuń
  3. Tylko oglądałam film, który po prostu mnie zachwycił *.*
    Za książkę już się brałam, lecz niestety z marnym skutkiem - może za drugim razem się uda? ;)
    Nie musisz mnie przekonywać, choć po takiej recenzji wyobraźnia aż skwierczy! :D

    OdpowiedzUsuń
  4. Książkę od dawna mam w biblioteczce, ale jakoś nie mogę się za nią zabrać :(

    OdpowiedzUsuń
  5. Wiesz, jestem ponad dwa razy starsza od Ciebie, ale stwierdzam, że moją lekturę również mogłabym określić jako przebrnięcie :) Film jest zachwycający, ale znawcy twierdzą, że nawet w połowie nie tak dobry, jak powieść. No cóż, pozostaje mi wierzyć im na słowo, bo może ja jestem za głupia, by docenić prozę Eco, zdarza się. ;) W każdym razie podziwiam, że Tobie, piętnastolatce, udało się przebrnąć przez tę lekturę i jeszcze coś z niej wynieść :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Zazwyczaj pienię się na wspomnienie o wieku, ale dzięki. Mam nadzieję, że kiedyś jeszcze raz sięgniesz po książkę z większą wyrozumiałością :)

      Usuń
  6. Film oglądałam, książka czeka na półce :)

    OdpowiedzUsuń
  7. Recenzja bardzo ciekawa, wcale nie chaotyczna :P
    Muszę przyznać, że czytałam tę książkę już wiele lat temu i najprościej w świecie nie pamiętam czy mi się podobała. Raczej obojętnie do niej podeszłam, pewnie nie skupiłam się na treści, bardziej na PRZEBRNIĘCIU ! Chętnie do niej wrócę ;)
    Pozdrawiam,
    http://magiel-kulturalny.blogspot.com/

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Mam nadzieję, że teraz ją pokochasz :)

      Usuń
  8. Nazwisko autora jest mi bardzo dobrze znane - był moją zmorą na maturze pisemnej z polskiego na rozszerzeniu. Chyba będę musiała przeczytać tę książkę i nadrobić zaległości. :)

    OdpowiedzUsuń
  9. Chciałam przeczytać w wakacje. Rzuciłam po 50 stronach i jest mi potwornie wstyd, bo nienawidzę tego robić. Kiedyś na pewno wrócę do "Imienia róży", być może teraz jest po prostu za wcześnie. :) Opisy mnie niestety uśmierciły, bo ja wolę szybką akcję, a jedno wpływa na drugie. A szkoda, bo książka mnie niezmiernie intryguje. ;)

    OdpowiedzUsuń
  10. Jedna z książek, które chcę bardzo przeczytać. Film jest znakomity.Świetna recenzja!

    OdpowiedzUsuń